Evaluatie uitstapprogramma

Vaststellen evaluatiedoel
Eenduidige definities
Verzamel gegevens
Registratie
Aansluiten bij vaste meetmomenten in organisatie
Interviews of enquête
Rapportage
Vervolg
Organisatie en uitvoering
Praktijkvoorbeeld

Evalueren begint met het vastleggen van het evaluatiedoel. Dit doel is af te leiden van de doelstelling van het uitstapprogramma. Het is zaak om het doel zo concreet mogelijk te formuleren.

Eenduidige definities
Om te bepalen of de doelstelling is bereikt, is het belangrijk eenduidige definities te hanteren. Alle betrokkenen moeten deze definities kennen. Voor de evaluatie van een uitstapprogramma is het bijvoorbeeld belangrijk vast te stellen wat men verstaat onder 'uitgestapt'. Betekent uitgestapt dat de prostituee niet meer in de prostitutie werkt, maar nog wel begeleiding krijgt vanuit het programma? Of betekent het dat de deelnemer niet meer in de prostitutie werkt én het programma succesvol heeft doorlopen? Of is pas sprake van een succesvolle uitstap wanneer de prostituee een aantal maanden na afronding van het begeleidingsprogramma niet in de prostitutie werkt?

Verzamel gegevens

Nulmeting en eindmeting
Om te kunnen onderzoeken of het uitstapprogramma het beoogde effect heeft, moet wel bekend zijn hoeveel prostituees in de oorspronkelijke situatie (dus zonder uitstapprogramma) uit het vak stappen. Dit is te onderzoeken met een nulmeting. Als het programma voldoende tijd heeft gehad om zijn uitwerking te hebben (twee jaar is over het algemeen voldoende) kan een tweede meting (eindmeting) plaatsvinden.

Door de resultaten van de nulmeting te vergelijken met de resultaten uit de tweede meting, krijg je een indicatie van het effect van het programma. Soms is het niet mogelijk om een nulmeting uit te voeren. Bijvoorbeeld omdat al is gestart met het programma. In dat geval kan men met terugwerkende kracht informatie verzamelen uit de voorafgaande periode, bijvoorbeeld uit bestaande registraties.

Om tussentijds een indruk te krijgen, is het mogelijk een tussenmeting uit te voeren. Een dergelijke meting zegt nog weinig over het effect van het programma. Wel kunnen kinderziektes of knelpunten aan het licht worden gebracht waar men op kan bijsturen.

Registratie

Het is belangrijk vooraf (dus voor de opzet van het uitstapprogramma) na te denken over de gegevens die nodig zijn voor de evaluatie. De meest voor de hand liggende gegevens zijn de in- en uitstroom. Maar ook achtergrondgegevens (zoals geslacht, leeftijd, de aard van de problematiek) kunnen belangrijk zijn. Als men bijvoorbeeld wil weten of het programma een brede doelgroep bereikt (zowel mannen als vrouwen, alle leeftijdsgroepen, alle sectoren), moet dit terug te vinden zijn in de registratie.

Aansluiten bij vaste meetmomenten in organisatie

Wanneer een gemeente of instelling ervoor kiest op meerdere momenten gegevens te verzamelen, is het goed om te weten hoe de sturingscyclus van de organisatie eruit ziet. De meeste organisaties kennen vaste momenten waarop ze rapporteren over de resultaten van de voorgaande periode. Het is aan te bevelen de evaluatie hierop te laten aansluiten, zodat er profijt is van reeds bestaande meetmomenten. Dit heeft ook als voordeel dat men op het juiste moment over feitelijke informatie beschikt. Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn bij begrotingsbehandelingen.

Interviews of enquête

De gegevens van een registratie geven een indicatie van het effect van het uitstapprogramma. Ze worden krachtiger én gaan meer leven als ze worden ondersteund door aanvullende kwalitatieve gegevens. Denk hierbij aan interviews met betrokken professionals. Maar ook aan gesprekken met deelnemers van het programma. Als de registraties geen positief resultaat laten zien, is het juist nuttig te spreken met prostituees waarvoor het programma niet tot uitstappen heeft geleid.

Zo wordt inzichtelijk waar de knelpunten zitten, die je kunt gebruiken voor het aanscherpen van het uitstapprogramma. Interviews of enquêtes zijn niet alleen nuttig ter ondersteuning van de kwantitatieve gegevens, maar leveren op zichzelf ook bruikbare informatie. Ervaringen van deelnemers en ervaringen over ketensamenwerking komen met registraties bijvoorbeeld niet aan het licht, maar kunnen met (groeps)interviews wel goed in kaart worden gebracht.

Rapportage

Het belangrijkste onderdeel is de rapportage en de presentatie van de resultaten. Doe dit kort en krachtig. Beperk de rapportage zoveel mogelijk tot de resultaten die antwoord geven op het evaluatiedoel. Maak hierbij gebruik van bestaande rapportagemomenten. De resultaten van de evaluatie kunnen dan meegenomen worden in bijvoorbeeld het jaarverslag.

Vervolg

Een evaluatierapport helpt om een gefundeerde keuze te maken over de voortzetting van het uitstapprogramma. Een programma dat in de evaluatie succesvol blijkt, kan nog meer effect sorteren als het wordt uitgerold naar een bredere doelgroep of een ander of groter gebied. De evaluatie kan ook verbeterpunten aan het licht brengen. Bijstelling kan een programma dan sterker maken. De conclusie kan ook zijn dat voortzetting niet wenselijk is, omdat het programma nauwelijks resultaten oplevert.

Organisatie en uitvoering

Voordat gestart kan worden met de uitvoering van een uitstapprogramma moet eerst aan een aantal voorwaarden worden voldaan: organisatie project.

De te volgen stappen bij het uitvoeren van een begeleidingstraject zijn beschreven in een stappenplan. Het stappenplan is met name interessant voor degene die het begeleidingstraject vorm geeft.

Praktijkvoorbeeld

• Evaluatieonderzoek naar preventie en ondersteuning bij uitstappen in de gemeente Utrecht (2009)