Bestuurlijke aanpak georganiseerde criminaliteit

Ingrijpen en ontmoedigen
Schade voor gemeenten
Rol lokale overheden
Regionale Informatie en Expertise Centra
Lange adem nodig

Ingrijpen en ontmoedigen

Dit raakvlak biedt het lokale bestuur mogelijkheden om in te grijpen. Deze bestuurlijke aanpak biedt enerzijds de mogelijkheid om criminelen en criminele groepen te ontmoedigen zich in de gemeente te vestigen en anderzijds om gevestigde criminelen uit de gemeente te weren.

Een adequate aanpak voorkomt dat criminelen of criminele groepen malafide activiteiten ontplooien, bijvoorbeeld door hen aanvragen van vergunningen en subsidies te weigeren. Daarnaast kan ook worden opgetreden tegen situaties waarin blijkt dat vergunningen of subsidies al worden aangewend voor criminele activiteiten.

Een goed georganiseerde en ingebedde bestuurlijke aanpak zal op termijn resulteren in een  effectief, preventief gemeentebeleid. Aanvragers uit het criminele circuit zullen terughoudender zijn met het aanvragen van vergunningen en subsidies. Daarnaast draagt de bestuurlijke aanpak bij aan een geïntegreerde aanpak van criminele praktijken, waarbij elke deelnemende partij haar eigen verantwoordelijkheden draagt.

De bestuurlijke aanpak wil:

• voorkomen dat criminelen door de overheid worden gefaciliteerd;
• voorkomen dat er vermenging ontstaat tussen de onder- en bovenwereld;
• de economische machtsposities doorbreken die zijn opgebouwd met kapitaal dat met criminele activiteiten is verdiend.

De bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit richt zich dus niet op de kernactiviteiten van de georganiseerde criminaliteit, maar op de cruciale ondersteunende activiteiten. De maatregelen richten zich niet op personen (de potentiële daders), maar op de situaties en gelegenheidsstructuren.

Schade voor gemeenten

Criminele praktijken hebben op verschillende wijzen hun impact in de gemeente. De meest manifeste schade die door criminelen op lokaal niveau wordt veroorzaakt, heeft op drie hoofddomeinen betrekking.

Burgers en gebieden

De veiligheid en het woon- en leefklimaat in wijken en buurten verslechteren door overlast en verloedering die criminele activiteiten met zich meebrengen. De handel in drugs bedreigt bijvoorbeeld de lokale rust en veiligheid door de toestroom van drugsgebruikers en -toeristen. Ook meer direct kunnen burgers last hebben van criminele praktijken, bijvoorbeeld wanneer zij een woning huren van een malafide huisjesmelker.

Ondernemerschap

De economische activiteiten van lokale bedrijven raken ontwricht door criminele praktijken. Illegaal ondernemerschap veroorzaakt concurrentievervalsing. De economische activiteiten van de legale ondernemers worden aangetast door de criminele praktijken van malafide collegaondernemers, omdat deze bijvoorbeeld een lagere kostprijs hebben of verliezen kunnen aanvullen met zwart geld.

Dit heeft zijn weerslag op de uitstraling van de lokale economie, wanneer hierdoor verschraling van het winkelaanbod optreedt. De economische positie van een bonafide ondernemer in de bouwwereld zal bijvoorbeeld in het geding komen wanneer er een frauderende, malafide ondernemer op de markt verschijnt. Daarnaast vormt verloedering en leegstand een bedreiging voor het lokale ondernemerschap.

Lokaal bestuur

Criminele praktijken druisen in tegen de regels, wetten en beleid die binnen de gemeente gelden. Ze ondermijnen het lokale gezag. Wanneer een gemeente hierop geen goed zicht en geen grip (meer) heeft, kunnen illegale praktijken de bestuurskracht van het lokale bestuur aantasten.

Pogingen van criminelen om het lokaal bestuur te corrumperen, vormen een andere bedreiging. De (dreiging van) aantasting van het bestuur op een of meerdere domeinen binnen de gemeente is een directe aanleiding om de problematiek bestuurlijk aan te pakken dan wel de aanpak te intensiveren.

Rol lokale overheden

Lokale overheden hebben een belangrijke taak bij de bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit. Het is de gemeente die de regie voert, bestuursrechtelijk instrumenten inzet, alle betrokken partijen samenbrengt en met deze samenwerkingspartners de noodzakelijk maatregelen vorm geeft.

Om gemeenten te helpen bij het uitvoeren van de bestuurlijke aanpak heeft het CCV dit dossier ontwikkeld. Het belicht de eerste noodzakelijke stappen en processen richting een bestuurlijke aanpak van criminele praktijken.

Regionale Informatie en Expertise Centra

Om gemeenten en hun samenwerkingspartners te ondersteunen bij de bestuurlijke aanpak heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2008 het programma ‘Bestuurlijke aanpak van georganiseerde misdaad’ gelanceerd. Reden hiervoor was het feit dat het lokaal bestuur aangaf dat er genoeg instrumenten voorhanden waren om criminele activiteiten te stoppen dan wel te voorkomen, maar dat de implementatie en de uitvoering van deze maatregelen een knelpunt vormden.

Vooral de organisatie van de noodzakelijke samenwerking bleek lastig. Belangrijkste resultaat van het programma ‘Bestuurlijke aanpak van georganiseerde misdaad’ is de inrichting van Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s). Zij fungeren als informatieknooppunt en expertisecentrum voor alle aangesloten provincies, gemeenten, OM, politie, de bijzondere opsporingsdiensten en de Belastingdienst en andere (semi)overheden. Met de inrichting van de RIEC’s werd de organisatie van de Nederlandse bestuurlijke aanpak eind 2010 voltooid.

• Kijk voor meer informatie over de RIEC’s www.riecnet.nl

Lange adem nodig

Een bestuurlijke aanpak van criminele praktijken is een vorm van criminaliteitsbestrijding waarvoor een lange adem nodig is. Om een plan van aanpak op te stellen, vergt bijvoorbeeld een lange voorbereidingstijd. Daarnaast vraagt de aanpak om structureel onderhoud op alle elementen die in de aanpak van belang zijn, waaronder de integrale samenwerking, ontwikkeling en borging van kennis, de dynamische informatiepositie en actuele probleemanalyses. De effecten van de maatregelen die in het kader van een bestuurlijke aanpak worden genomen, zijn soms na lange tijd pas zichtbaar.