Gedragscodes

De meerwaarde van een gedragscode
Aanbevelingen
Het stappenplan
Rol CCV
Links

Doelen en voorwaarden

Een gedragscode is een geheel van afspraken over het gedrag van mensen in een wijk of buurt. Een gedragscode is geen wet en is niet van bovenaf opgelegd. De betrokkenen maken onderling afspraken op vrijwillige basis.

Doelstelling van een gedragscodeproject is het leefklimaat in een wijk of buurt te bevorderen en de sociale samenhang te verbeteren. Het is belangrijk om voorafgaand aan ieder project een beknopte nulmeting te verrichten. Zo kan een projectgroep op basis van feiten achteraf beoordelen of een gedragscodeproject succesvol is (geweest).

Een gedragscode voldoet aan een aantal voorwaarden. Voor een juiste inzet van het instrument is het van belang dat een gedragscode:

• ontstaat in nauwe samenwerking met buurtbewoners;
• voldoende draagvlak heeft onder alle betrokkenen;
• betrekking heeft op verschillende gedragsniveaus (weten, willen en doen);
• verwijst naar concreet gedrag;
• duidelijk is vastgelegd;
• meetbare resultaten oplevert;
• gepaard gaat met afspraken over de naleving;
• voorziet in feedback op handelen, zowel positief als negatief;
• voorziet in borging van het proces, ook op langere termijn.

De meerwaarde van een gedragscode

In een gedragscodeproject zijn buurtbewoners vanaf het begin intensief betrokken bij het proces. Zo ontstaan afspraken met een duurzaam effect. Deze aanpak is dan ook vooral geschikt om gedrag op de lange termijn te beïnvloeden. Een ander voordeel van een gedragscode is dat deze de binding met de buurt versterkt en de anonimiteit verkleint. De aanpak is laagdrempelig en heeft een positief effect op de zelfredzaamheid van buurtbewoners.

Daarnaast is een gedragscode goed in te zetten in combinatie met andere instrumenten als buurt- en jongerenbuurtbemiddeling. Een samenhangend aanbod maakt het mogelijk om op buurtniveau gericht te werken aan sociale veiligheid, positief contact tussen bewoners en betrokkenheid bij de buurt.

Aanbevelingen

Voor het succesvol verloop van een gedragscodeproject zijn verschillende factoren van belang. In de praktijk is vooral gebleken dat een project staat of valt met de inzet en betrokkenheid van bewoners. Daarom richten de meeste aanbevelingen zich op het vergroten van het draagvlak onder de buurtbewoners:

• Betrek bewoners actief bij het project en laat hen meebeslissen. Maak hen (mede-)eigenaren van de gedragscode, zodat ze gemotiveerd zijn om zich aan de afspraken te houden.
• Voorkom een zogenoemde topdown relatie tussen professionals en bewoners. De afspraken moeten ook echt van de bewoners zelf zijn en moeten dat ook blijven.
• Let er als professionals op dat bewoners (behalve meedenken) ook daadwerkelijk activiteiten oppakken, zoals een nieuwsbrief of brief opstellen. Bewoners zijn hierin soms (te) terughoudend. Daarom is het van belang om de activiteiten goed te begeleiden en te ondersteunen om ervoor te zorgen dat het ook (goed) gebeurt.
• Draagvlak onder bewoners is belangrijk. Een bekende buurtbewoner inschakelen als gastvoorzitter bij buurtbijeenkomsten kan bijdragen aan het vergroten hiervan.
• Verdiep je in de wensen en behoeften van de bewoners. Werk vraaggericht.
• Wees voorbereid op kritiek van bewoners en onderzoek wat deze inhoudt.
• Investeer in de projectvoorbereiding; geef aandacht aan de samenstelling van een projectgroep, de verdeling van taken en bevoegdheden en de ontwikkeling van een plan van aanpak.
• Als organisatievorm kan er ook gekozen worden voor een stuurgroep en projectgroep.
• Draagvlak en communicatie blijven in iedere stap van essentieel belang. Bekijk of het een meerwaarde heeft om een communicatieadviseur bij elke stap te betrekken.
• Maak het project onderdeel van een breder beleidskader, zorg voor samenhang met andere projecten en interventies in de buurt.
• Kinderbuurtafspraken kunnen een zinvolle aanvulling zijn op de gemaakte buurtafspraken.
• Besef dat de professionals (met name welzijnswerkers) een belangrijke rol vervullen. Zij faciliteren het project, jagen het aan en geven waar nodig advies aan betrokkenen.
• Zorg bij personele wisselingen voor continuïteit van het project.
• Geef aan wat je verwacht van bewoners en wat zij op hun beurt mogen verwachten.
• Maak de afspraken zichtbaar door bijvoorbeeld een aansprekend logo en herkenbare vormgeving te gebruiken.
• Bewoners kunnen de handhaving van afspraken zelf oppakken. Dit kan ook (semi-) professioneel worden georganiseerd, bijvoorbeeld door de inzet van buurtvaders.

Het stappenplan

Het CCV ontwikkelde een stappenplan voor het opzetten, uitvoeren en evalueren van een gedragscodeproject in de buurt.

Rol CCV

Het CCV is aanspreekpunt voor vragen over gedragscodes. Professionals die een project gedragscodes willen opzetten, kunnen bij het CCV terecht voor informatie, advies en expertise. U kunt contact opnemen met Nicole Langeveld op (030) 751 6746.

Links

• CCV-instrument: buurtbemiddeling
• CCV-instrument: jongerenbuurtbemiddeling
• CCV-instrument: leerlingbemiddeling
• CCV-dossier: wijkveiligheid