Delen

Betrokken partijen

Bij het bevorderen van sporten in de buurt zijn diverse partijen betrokken:

Rijksoverheid
Gemeenten
Sportverenigingen
Sportbonden en sportclubs
Private organisaties
Scholen
Jeugdzorg Nederland
Buurtbewoners
Praktijkvoorbeelden

Rijksoverheid

Sport en bewegen in de buurt (2012)

Begin 2012 start het ministerie van VWS een nieuw programma voor sporten en bewegen in de buurt.

Sport bevordert niet alleen een actieve en gezonde leefstijl maar levert volgens het programma Sport en bewegen in de buurt ook een belangrijke bijdrage aan sociale en educatieve doeleinden zoals de ontwikkeling en weerbaarheid van kinderen, het leren over sportiviteit en respect, maatschappelijke participatie en het verbeteren van de leefbaarheid in de buurt.

Beleidsbrief sport (2011)

"Sporten en bewegen dragen bij aan sociale en educatieve doeleinden zoals de ontwikkeling en weerbaarheid van kinderen, het leren over sportiviteit en respect, maatschappelijke participatie, maar ook aan het verbeteren van de leefbaarheid in de buurt."

"Om te bereiken dat het lokale sport- en beweegaanbod aansluit op de vraag van bewoners is het belangrijk dat er lokaal slimme verbindingen gelegd worden tussen onder andere sport, school, zorg, welzijn en het bedrijfsleven. Het kabinet stimuleert succesvolle kennis en ervaringen uit eerdere programma’s, particuliere initiatieven en ondernemerschap en wil eventuele belemmeringen hierbij wegnemen." Aldus de minister in de beleidsbrief Sport (2011).

Impuls brede scholen, sport en cultuur (2008)

Om jongeren te stimuleren meer te bewegen en om het lokale sportaanbod te versterken, zijn de ministeries van VWS en OCW in 2008 samen met gemeenten gestart met de Impuls brede scholen, sport en cultuur (combinatiefuncties). Met de inzet van professionals –deels werkzaam voor de sportvereniging, deels voor het primair of voortgezet onderwijs– wordt lokaal steeds meer verbinding gelegd tussen sportverenigingen en scholen. Er zijn ongeveer 1.000 zogenaamde combinatiefunctionarissen aan de slag, blijkt uit de Beleidsbrief Sport: 'Sport en Bewegen in Olympisch perspectief' (2011).

Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (2008)

Het Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB) ondersteunt gemeenten bij het opzetten van beweegbeleid om overgewicht en andere gezondheidsproblemen te voorkomen. Het ministerie van VWS is één van de initiatiefnemers voor het NASB. Het actieplan heeft vijf thema's: wijk, school, werk, zorg en sport. Op de website van het actieplan is o.a. een stappenplan beschikbaar voor het opzetten van gezondheidsbeleid en een overzicht van beweeginterventies.

Meedoen Alle Jeugd door Sport (2006 - 2010)

Meedoen Alle Jeugd door Sport was en project van sportverenigingen, sportbonden, zorgaanbieders en elf gemeenten om jeugd uit achterstandswijken aan het sporten te krijgen. Doel van het project was door middel van sportdeelname een positieve bijdrage te  leveren aan de leefbaarheid in de wijken. Het project was een programma van de ministeries VWS en WWI. Op de website van Meedoen zijn onder andere praktijkvoorbeelden beschikbaar.

Bos-impuls (2005 - 2011)

In de periode 2005 - 2011 konden gemeenten een financiële bijdrage van het ministerie van VWS krijgen voor sportieve projecten voor jongeren in samenwerking met buurt-, onderwijs-, en sportorganisaties. Het doel was een gezonde en actieve leefstijl bevorderen én onderwijs- en opvoedingsachterstanden terugdringen. Het Buurt, Onderwijs, Sport (BOS) project is inmiddels afgelopen. Op de website van het project zijn naast praktijkvoorbeelden ook andere publicaties beschikbaar zoals bijvoorbeeld instrumenten voor monitoring en evaluatie.

Beleidsstukken

Beleidsstukken over sport zijn onder dossiernummer 30234 beschikbaar op de website Officiële bekendmakingen.

Gemeenten

Twee derde van de gemeenten heeft een beleidsnota sport. Van deze gemeenten heeft de overgrote meerderheid (88 procent) doelstellingen geformuleerd waarbij sport wordt gezien als middel voor meer sociale samenhang, blijkt uit de inventarisatie van lokaal sport- en beweegbeleid (2011). Twee derde van de gemeenten zet in op het bijbrengen van waarden en normen via sport. Ook preventie van overlast en vandalisme is een veel genoemde doelstelling.

De gemeente is de aangewezen partij om de regierol bij het realiseren van sport- en spelvoorzieningen op zich te nemen. Dit betekent dat de gemeente aanstuurt op realisatie, beheer, begeleiding en onderhoud.

Uit onderzoek van het Mulier Instituut (2010) blijkt dat de mate van succes een totaalpakket is van: de ligging en staat van de voorzieningen, het activiteitenaanbod en de betrokkenheid en deskundigheid van sportbegeleiders. Gemeenten kunnen ervoor zorgen dat aan deze randvoorwaarden wordt voldaan.

Vereniging Sport en Gemeenten 

De vereniging is de belangenbehartiger voor de lokale sport. Op de website Sport en Gemeenten is onder andere een kennisplein en digitale bibliotheek beschikbaar.

Praktijkvoorbeelden

Rotterdam zet sport in om overgewicht te bestrijden en om de sociale samenhang en (interculturele) ontmoetingen in de wijk te stimuleren. "Dankzij sport en bewegen ontmoet 25 procent van de wijkbewoners, jong en oud, elkaar regelmatig", is een doelstelling van de sportnota van de gemeente. Het project sportpedagoog van de Rotterdamse deelgemeente IJsselmonde is in juni 2011 uitgeroepen tot één van de vijf meest kindvriendelijke initiatieven van Nederland.

Ook de gemeente Almelo wil met sport de 'ontmoeting' in de woonwijk stimuleren, integratie bevorderen en ongewenst maatschappelijk gedrag  voorkomen. In 2008 werd Enschede 'Sportgemeente van het jaar' mede dankzij de sportnota Enschede beweegt (2008). Sport is in Enschede een middel om sociale binding en leefbaarheid te bevorderen. 

Sportverenigingen

Sportverenigingen kunnen een belangrijke rol spelen bij het vergroten van de leefbaarheid in de buurt onder meer door waarden en normen bij te brengen, en de sociale weerbaarheid van jongeren te versterken. Voorbeelden van activiteiten zijn bijvoorbeeld:

  • Het openstellen van sportaccommodatie voor buurt(sport)activiteiten.
  • Het organiseren van sportopbouwwerk op sportterreinen in de buurt zoals Krajiceck-playgrounds en Cruyff-courts.
  • Het organiseren van sporttoernooien in de wijk.
  • Het opzetten van waarden- en normen-projecten (gedragsregels).
  • Het stimuleren van vrijwilligerswerk onder allochtone Nederlanders.

Praktijkvoorbeeld

 ASC Nieuwland is een voetbalvereniging in de Amersfoortse Vinex-wijk Nieuwland. De  vereniging ontwikkelde in samenwerking met verschillende partners een breed (nieuw) sportief aanbod, met als doel het vergroten van sociale cohesie en integratie, en het bestrijden van overlast, overgewicht en bewegingsarmoede.

Sportbonden en sportclubs

Sportbonden en professionele sportclubs organiseren projecten om de leefbaarheid in buurten te vergroten door middel van sportactiviteiten.

Praktijkvoorbeelden

NAC Breda heeft NAC Street League opgezet een maatschappelijk project (straatvoetbalcompetitie) voor jongeren van 12 t/m 15 jaar. De Stichting Meer dan Voetbal zet de verbindende kracht van voetbal in voor een betere samenleving.

Het programma Proeftuinen Nieuwe Sportmogelijkheden richt zich op sportvernieuwing. Een proeftuin bestaat uit een sportvereniging of een cluster van sportverenigingen die een bestaande sport aanbieden aan een nieuwe doelgroep. Ook zijn er proeftuinen die experimenteren met nieuwe varianten van bestaande sporten of nieuwe sportactiviteiten. Het programma wordt gefinancierd met subsidie van het ministerie van VWS. De uitvoering is in handen van NOC*NSF in samenwerking met sportverenigingen, sportbonden, Olympische Netwerken, gemeenten en sportraden.

Het wijksportconcept van de Nederlandse Sport Alliantie bevordert sport en bewegen in de wijk. Een sportaanbod op maat zorgt voor betrokkenheid in de buurt en levert zo een bijdrage aan een sportieve, sociaal sterke woonomgeving. 

Organisaties

Private organisaties

Twee bekende private initiatieven zijn de Cruyff Courts en de Krajicek Playgrounds.

Krajicek Playgrounds stimuleren sportieve activiteiten voor jongeren in wijken waar slechts beperkte mogelijkheden zijn. De Krajicek Foundation realiseert dit door Playgrounds met begeleiding van sportleiders. Cruyff Courts bieden een veilige plek in de wijk voor kinderen om te spelen, sporten en bewegen. De Cruyff Courts willen hiermee enthousiasme en activiteit los maken bij een groep jongeren die doorgaans niet gemakkelijk te bereiken is.

Uit onderzoek van het SCP (2011) naar Krajicek Playgrounds en Cruyff Courts blijkt dat ze tegen de verwachting in een ongunstig effect hebben op de sociale cohesie. Een mogelijke verklaring voor de ongunstige effecten is dat deze voorzieningen gebruikers aantrekken die voor overlast zorgen.

Scholen

Scholen bieden bewegingsonderwijs en staan daarmee aan de basis van de sportdeelname van jongeren. Ook is de school een ideale plek om jongeren kennis te laten maken met buitenschoolse sportactiviteiten. 

Het project ‘Sport Lokaal Samen’ helpt de samenwerking tussen sport en onderwijs binnen een gemeente structureel vorm te geven. De organisatie heeft een stappenplan gemaakt voor het opzetten van een lokaal netwerk.

In de nog te publiceren beleidsnota 'Sport en bewegen in de buurt' (2012) staat dat het kabinet de potentie van de combinatiefunctionarissen die werken in sport en onderwijs nog beter wil benutten. Sport levert, aldus de Beleidsbrief Sport: 'Sport en Bewegen in Olympisch perspectief' (2011), een belangrijke bijdrage aan de motorische, sociale én cognitieve ontwikkeling van kinderen en jongeren, met betere schoolprestaties en minder schooluitval als resultaat.

Jeugdzorg Nederland

Jeugdzorg Nederland is de branchevereniging voor jeugdzorgorganisaties. Ze behartigt de belangen van ondernemers in de jeugdzorg en treedt op als werkgeversorganisatie. Vrijwel alle organisaties die vallen onder de Wet op de jeugdzorg zijn lid. De organisatie coördineert alle sport-zorgtrajecten in overleg met koepelorganisaties als NOC*NSF.

Buurtbewoners

Het is belangrijk de buurtbewoners al in de voorbereidende fase van een project te betrekken bij de plannen. Als bewoners en jongeren zich gehoord voelen in hun wensen, creëert dit draagvlak en wordt de voorziening eigen. Het enkel 'polsen' van de bewoners levert onvoldoende resultaat op. (Bron: Scoren op het Cruyff Court, Winnen in de Wijk, 2009). Daarnaast is het belangrijk omwonenden te respecteren in hun behoefte aan rust en veiligheid, bijvoorbeeld door afspraken te maken (en die actief te handhaven) over openingstijden van de voorziening.

Praktijkvoorbeelden

Praktijkvoorbeelden zijn beschikbaar via het documentenoverzicht aan de linkerzijde van deze pagina.

Links