Wijkveiligheid

Dit dossier verzamelt informatie op het gebied van wijkveiligheid en helpt gerichte informatie te vinden over een specifiek onderwerp binnen dit thema. Het dossier richt zich op alle professionals die op wijkniveau werken aan het verbeteren van de veiligheid zoals politie, welzijnswerk en de gemeente.

Aard en omvang

De veiligheidsmonitor 2009 geeft inzicht in de stand van zaken omtrent overlast, fysieke verloedering en sociale samenhang. Het geeft een beeld over de wijkveiligheid in Nederland:

26% van de Nederlanders van 15 jaar en ouder voelt zich wel eens onveilig.
46 % van alle inwoners voelt zich wel eens onveilig op plekken waar groepen jongeren rond hangen.
12% van de Nederlanders geeft aan vaak overlast door groepen jongeren te ervaren.
Daarnaast zegt 5% vaak overlast te ervaren door omwonenden.
Ook 26% van de Nederlanders geeft aan dat men in de buurt elkaar nauwelijks kent.
21% van de Nederlanders geeft aan dat rommel op straat een vaak voorkomend probleem is.
45% vindt dat hij/zij in een gezellige buurt met saamhorigheid woont.
15% van de Nederlanders geeft aan vaak geluidsoverlast door het verkeer te ervaren.

Aanpak

Er zijn diverse aanpakken beschikbaar die een veilig leefklimaat in de wijk bevorderen. Aanpakken die het veiligheidsgevoel van bewoners vergroten, die jeugdoverlast bestrijden, de wijk schoonhouden of ervoor zorgen dat bewoners in een wijk goed met elkaar om gaan. De insteek per aanpak verschilt en is uiteraard ook afhankelijk van de problematiek op wijkniveau.

Jeugdoverlast

De aanpak van jeugdoverlast vindt op verschillende niveaus plaats. Er zijn aanpakken die zich met name richten op de bewustwording van jongeren, maar er zijn ook aanpakken die jongeren actief betrekken om de jeugdoverlast te verminderen, zoals de aanpak Jongerenbuurtbemiddeling. In steeds meer aanpakken speelt het onderdeel sport een belangrijke rol. Sport wordt als middel ingezet om de (wijk)veiligheid te vergroten.

Voor meer informatie over jeugd en veiligheid is er ook de Wegwijzer jeugd en veiligheid beschikbaar. De website biedt gemeenten informatie om jeugdproblematiek aan te pakken op het gebied van alcohol, drugs, overlastgevende jongeren/hangjongeren, criminele jongeren, uitgaansgeweld en radicalisering.

Bewonersparticipatie

Men kan de leefbaarheid in de wijk ook bevorderen door bewonersparticipatie. In dergelijke projecten nemen bewoners actief deel aan de realisatie van een veilige wijk. Voorbeelden hiervan zijn buurtbemiddeling en buurtvaders. Met de aanpak Buurtbemiddeling kan bijvoorbeeld de overlast, die men ervaart van omwonenden, worden aangepakt. Ook kan men via Gedragscodes afspraken maken over welke gedragsregels wenselijk zijn in een wijk, bijvoorbeeld over het schoonhouden van een wijk.

Vaak vergroot bewonersparticipatie de sociale samenhang binnen een wijk. Buurtbewoners leren elkaar kennen, de anonimiteit verdwijnt en de drempel om dan vervolgens weer nieuwe projecten op te pakken, is lager. De database wijkinterventies geeft diverse voorbeelden van onder andere bewonersparticipatie.

Wijkinrichting

De inrichting van een wijk speelt ook een rol bij de wijkveiligheid. De keuzes die hierbij gemaakt worden zijn niet alleen van invloed op de feitelijke veiligheidssituatie, maar spelen ook in op de veiligheidsbeleving van buurtbewoners. Denk hierbij aan de plaatsing van een jongerenontmoetingsplek (JOP). Dit is een plek waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten en waar zij kunnen ‘hangen’. Bewoners kunnen een JOP als bedreigend ervaren. Het is raadzaam om eventuele risico’s op tijd in kaart te brengen.

Recentelijk heeft het CCV een nieuw instrument ontwikkeld om in een vroeg stadium veiligheid te betrekken bij allerlei inrichtingsvraagstukken in steden: de Virtuele modelwijk. In de virtuele wijk kunnen professionals en burgers op een laagdrempelige manier binnenstappen en met elkaar overleggen om tot een veiliger wijk te komen. Door een wijk virtueel in te richten kunnen risico’s tijdig gesignaleerd worden.

Welke aanpak is geschikt?

Er zijn veel aanpakken beschikbaar. Welke het meest geschikt is voor een bepaalde situatie is afhankelijk van de context. Een goede probleemanalyse is daarom van essentieel belang. Het CCV kan hier hulp bij bieden. Een aanpak staat echter nooit op zichzelf. Het blijft maatwerk en het gaat uiteindelijk om het pakket van (goed samenhangende) maatregelen dat het succes bepaalt. Interventies om de veiligheid in de wijk te bevorderen zijn te vinden in de database wijkinterventies. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om interventies om overlast, geweld of inbraak terug te dringen.

Betrokken partijen

Vanuit het Rijk formuleert het ministerie van Veiligheid en Justitie het rijksbeleid over overlast, verloedering en het geweld in de wijk te verminderen.

De gemeente is de regisseur om veiligheidsproblemen op wijkniveau aan te pakken. Afhankelijk van de problematiek speelt ook de woningbouwcorporatie een belangrijke rol.

Welzijnsorganisaties nemen vaak de uitvoering van een aanpak op zich. De politie speelt hierbij ook een belangrijke rol. De politie weet wat speelt in de wijk en heeft daarmee een belangrijke doorverwijs- c.q signaleringsfunctie. Tenslotte kunnen wijk- en buurtcentra actief betrokken zijn bij de aanpak voor een veilige wijk.

Samenwerking

Een goede samenwerking tussen de relevante maatschappelijke partners in een wijk van groot belang voor het slagen van een aanpak. Het is echter niet altijd makkelijk om vorm te geven aan deze samenwerking. De door het CCV ontwikkelde Lokale Veiligheidsplanner is een handig instrument om deze samenwerking vorm te geven en een lokale aanpak te ontwikkelen.

Rol CCV

Het CCV verzamelt aanpakken en stelt deze beschikbaar via de database wijkinterventies. Daarnaast biedt het CCV advies op maat door gemeenten te helpen naar een effectieve aanpak om de veiligheid in de wijk te vergroten.

Het zoeken naar aanpakken, ‘good practices’ of andere relevante informatie voor een specifiek veiligheidsprobleem is vaak een tijdrovende klus. Het CCV kan daarmee helpen. Hiervoor heeft het CCV een accounthouder Geweld & Overlast aangesteld

Wat kan de accounthouder Geweld & Overlast doen?

Sparren over het probleem en de analyse.
Helpen bij het helder krijgen van het probleem.
Voorbeelden geven van aanpakken in andere gemeenten.
Contact leggen met collega’s in andere gemeenten en experts op allerlei veiligheidsterreinen.
Helpen bij het uitkiezen van veiligheidspartners.
Verwijzen naar relevante websites.
Informatie geven over veelbelovende aanpakken.

Kortom: de accounthouder Geweld & Overlast denkt mee, helpt mee en gaat aan de slag om de juiste informatie te achterhalen. De accounthouder Geweld & Overlast kan dus veel doen, maar niet alles. De accounthouder voert niet uit, maakt geen projectplannen en regelt geen overleggen. Het is mogelijk daarvoor een commercieel bureau in te schakelen.