Door gebruik te maken van www.hetccv.nl geeft u toestemming voor het gebruik en plaatsen van cookies. Lees meer over cookies Verbergen
Delen

Ketenpartners

Een effectieve aanpak van mensenhandel valt of staat met een goede samenwerking van de ketenpartners.

Gemeenten

Gemeenten hebben een regierol bij de aanpak van mensenhandel. Ze hebben een verantwoordelijkheid op het gebied van preventie, signalering, handhaving en hulpverlening, maar ook voor het opwerpen van barrières. Barrières om te voorkomen dat criminele organisaties of personen misbruik maken van legale structuren. Meer informatie over het barrièremodel is beschikbaar in de rubriek Achtergrond van dit dossier.

Gemeenten hebben instrumenten ter beschikking zoals: de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), bestemmingsplannen en de Wet BIBOB. Op het gebied van prostitutie is het opstellen en effectief uitvoeren van beleid een belangrijk instrument. Zie voor meer informatie over prostitutiebeleid het gelijknamige CCV-dossier.

Om effectief regionaal samen te werken, is het van groot belang dat alle gemeenten in de regio op een vergelijkbare manier werken. Dit geldt niet alleen voor het ontwikkelen van uniforme werkwijzen maar ook voor de manier van informatiedeling. Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) en Veiligheidshuizen kunnen een rol spelen in deze samenwerking. Zo heeft RIEC Rotterdam-Rijnmond een ketenaanpak mensenhandel opgezet. 

Politie

De politie heeft een strafrechtelijke taak en kan daarnaast door de gemeente worden aangewezen (gemandateerd) als toezichthouder; een bestuursrechtelijke taak. De politie controleert dan bijvoorbeeld of seksbedrijven voldoen aan de (vergunnings)eisen die door de gemeente worden gesteld. Als vergunningsvoorwaarden niet worden nageleefd, kan de gemeente de vergunning intrekken.

De politie heeft ook zorgtaken. De slachtoffers van mensenhandel moeten worden opgevangen, informatie krijgen over hun rechten en de gelegenheid krijgen om aangifte te doen. Op grond van de Aanwijzing mensenhandel van het Openbaar Ministerie (OM) moeten rechercheurs die de aangifte opnemen speciaal opgeleid zijn.

Diverse politie-eenheden hebben voor de opsporing van mensenhandel een gespecialiseerd team. In elke regio is een expert mensenhandel benoemd. Door hun betrokkenheid bij controles in bijvoorbeeld de horeca en de tuinbouw is het vaak de Vreemdelingenpolitie die arbeidsuitbuiting in andere sectoren dan prostitutie signaleert.

Openbaar Ministerie

Het Openbaar Ministerie (OM) zorgt ervoor dat strafbare feiten worden opgespoord en vervolgd. Ook is het OM, door deelname aan het driehoeksoverleg met gemeenten en politie, betrokken bij de afstemming van het beleid.

Het OM heeft de aanpak van mensenhandel en mensensmokkel als prioriteit benoemd. Er is een landelijke officier van justitie mensenhandel/smokkel benoemd. En op grond van de Aanwijzing mensenhandel moet elk parket één contactofficier van justitie mensenhandel hebben. Zij zijn verenigd in het landelijke portefeuillehoudersoverleg. In 2010 heeft het OM een Richtlijn voor strafvordering mensenhandel in de zin van seksuele uitbuiting gepubliceerd. Slachtoffers van mensenhandel moeten volgens de Aanwijzing slachtofferzorg worden behandeld en bijvoorbeeld op de hoogte gehouden worden van de voortgang van de zaak.

Onderzoeken naar uitbuiting door de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst staan onder leiding van het Functioneel Parket, een onderdeel van het OM dat tot doel heeft om de criminaliteit te bestrijden op het gebied van milieu, economie en fraude.

In de notitie 'Versterking aanpak Mensenhandel en Mensensmokkel' (2008) geeft het OM handreikingen voor de processen van verwerving en verwerking van mensenhandel en mensensmokkel.

Het OM Alkmaar heeft in samenwerking met ketenpartners een proeftuin mensenhandel opgezet.

Taskforce Aanpak Mensenhandel

De Taskforce Aanpak Mensenhandel is in 2008 ingesteld door het ministerie van Justitie. De Taskforce staat onder voorzitterschap van het OM en bestaat uit leden van diverse ministeries, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, politie en gemeenten. De brede samenstelling maakt een integrale benadering mogelijk.

De hoofdtaak van de Taskforce is het signaleren van knelpunten bij de aanpak van mensenhandel en het aandragen van oplossingen. De Taskforce volgt voorbeeldzaken (proeftuinen), ondersteunt de zogenaamde programmatische aanpak en draagt bij aan het verspreiden van praktijkvoorbeelden en expertise. Een voorbeeld hiervan is de Handreiking ketenregie en bestuurlijk toezicht in de vergunde prostitutiesector en de toolkit mensenhandel

Nationaal Rapporteur Mensenhandel

Sinds 2000 heeft Nederland een Nationaal Rapporteur Mensenhandel (NRM). De rapporteur doet verslag aan de regering over de aard en omvang van mensenhandel in Nederland en over de effecten van het beleid. De NRM is onafhankelijk.

De rapportages bevatten informatie over relevante wet- en regelgeving, preventie, opsporing, vervolging en berechting van mensenhandelaren en bescherming van slachtoffers. Ook worden aanbevelingen gedaan ter verbetering van de aanpak. Verbeterpunten voor effectieve aanpak zijn volgens de NRM onder meer: de kennis over het verschijnsel mensenhandel vergroten, het herkennen van signalen, het erkennen van de problematiek en het delen van informatie. Ook is goede opvang en bescherming van slachtoffers cruciaal.
In februari 2013 werd de 'Verdiepingsdag Jeugdprostitutie en Loverboys' gehouden. De boodschap die de Nationaal Rapporteur bracht op de verdiepingsdag is terug te kijken via een filmpje.

Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel

Het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM) verzamelt informatie en kennis op het gebied van mensensmokkel en mensenhandel. Het expertisecentrum stelt deze informatie en kennis ter beschikking aan opsporingsdiensten en ketenpartners. Het centrum is een samenwerkingsverband tussen de Dienst Nationale Recherche (KLPD), Dienst Nationale Recherche Informatie (KLPD), Koninklijke Marechaussee, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst en de Taakorganisatie Vreemdelingen.

Op grond van de Aanwijzing Mensenhandel moeten de politiekorpsen signalen van mensenhandel aan het EMM melden. Het EMM ontvangt ook (internationale) signalen uit diverse andere kanalen. Jaarlijks verzamelt het EMM ongeveer 5.000 signalen van mensenhandel. Een aantal van deze signalen wordt na analyse en aanvulling met de nodige informatie besproken in een maandelijks overleg met aangesloten partners onder voorzitterschap van de landelijk officier mensenhandel. In dit overleg worden ook de trends op het gebied van mensenhandel besproken. Indien nodig worden meldingen daarna doorgespeeld voor nader (opsporings)onderzoek.

De Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) gaan een belangrijke rol spelen in de informatiedeling en de samenwerking met het EMM. Verschillende RIEC’s nemen momenteel deel aan een pilot waarbinnen informatie met het EMM wordt gedeeld.

 Landelijke Expertgroep Mensenhandel

In de Landelijke Expertgroep Mensenhandel (LEM) zijn alle 26 regiokorpsen, de Nationale Recherche, de Politieacademie, de Koninklijke Marechaussee, het ministerie van Justitie, en het Bureau Nationaal Rapporteur Mensenhandel vertegenwoordigd. De expertgroep deelt strategische- en beleidsmatige informatie en ontwikkelt en implementeert visie en beleid op het gebied van prostitutietoezicht en de bestrijding van mensenhandel.

De expertgroep wordt voorgezeten door een landelijk coördinator en is verantwoording verschuldigd aan de Raad van Hoofdcommissarissen. De korpschef Korps landelijke politiediensten (KLPD) draagt, vanuit zijn rol en positie in de Raad van Hoofdcommissarissen, zorg voor de ontwikkeling en implementatie van nieuwe voorstellen en veranderingen.

De expertgroep heeft een 'Referentiemodel Mensenhandel' geschreven. Het model beschrijft hoe de bestrijding van mensenhandel kan worden georganiseerd binnen een politieregio.

Tweejaarlijks wordt in een korpsmonitor de stand van zaken met betrekking tot prostitutietoezicht en de bestrijding van mensenhandel in de korpsen beschreven. De LEM opereert landelijk en kan door de verschillende bijeenkomsten afwisselend met en zonder externe partners snel en adequaat werken. De coördinator van de LEM is ook aanwezig bij het portefeuillehoudersoverleg Mensenhandel van het OM.

Coördinatiecentrum Mensenhandel

Het Coördinatiecentrum Mensenhandel (CoMensha) is het landelijk meldpunt voor de aanmelding, plaatsing en registratie van volwassen slachtoffers van mensenhandel. Het centrum organiseert en coördineert de eerste opvang van (vermoedelijke) slachtoffers en zet de hulpverlening in gang. Ook initieert en coördineert CoMensha verschillende lokale netwerken mensenhandel. Daarin werken alle organisaties samen die een rol spelen in de begeleiding van de slachtoffers, zoals de opvang, de politie, slachtofferhulp of de advocatuur.

CoMensha heeft een handreiking geschreven om de samenwerking op het gebied van de opvang en begeleiding aan slachtoffers van mensenhandel te verbeteren. De handreiking is gebaseerd op de uitkomsten van landelijke bijeenkomsten met hulpverleners, zorgcoördinatoren en ketenpartners. De website www.hoenuverder.info en een folder zijn bestemd voor slachtoffers van mensenhandel en geven informatie in het Nederlands, Engels, Hongaars, Pools en Bulgaars. 

Veiligheidshuis

In een Veiligheidshuis werken instanties op één locatie samen aan opsporing, vervolging, berechting en hulpverlening. Het doel van de samenwerking is het terugdringen van overlast, huiselijk geweld en criminaliteit. De kracht van de Veiligheidshuizen is dat ze zijn toegesneden op de specifieke lokale situatie. Ketenpartners zijn onder meer politie, OM, gemeenten, Raad voor de Kinderbescherming, reclassering en welzijnsorganisaties.

Regionale Informatie en Expertise Centra

Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s) zijn regionale samenwerkingsverbanden opgericht in het kader van het programma Bestuurlijke Aanpak Georganiseerde Criminaliteit. De RIEC's zijn informatieknooppunt en expertisecentrum voor (semi)overheden op het gebied van het bestrijden van de georganiseerde criminaliteit. Er zijn in Nederland 11 RIEC's actief of in oprichting.

Partners in een RIEC kunnen zijn: gemeenten, OM, politie, bijzondere opsporingsdiensten en de belastingdienst.

Het doel is:

  • voorkomen dat criminelen door de overheid worden gefaciliteerd;
  • voorkomen dat vermenging ontstaat tussen onder- en bovenwereld;
  • doorbreken van economische machtsposities, die zijn opgebouwd met behulp van op criminele wijze vergaard kapitaal.

De bestrijding van mensenhandel is bij de RIEC's als prioriteit benoemd. Een aantal RIEC's nemen samen met het EMM deel aan een pilot informatie-uitwisseling mensenhandel.

RIEC Rotterdam-Rijnmond heeft een ketenaanpak opgezet om effectief en integraal mensenhandel tegen te gaan. Ook is de prostitutiebranche in de regio (2011) in kaart gebracht. RIEC Noord-Holland heeft een methodiek ontwikkeld om een volledig beeld te krijgen van de prostitutiebranche in een bepaald gebied. Met deze informatie kunnen gemeenten actie ondernemen tegen de niet-vergunde seksaanbieders en zo misstanden tegengaan.

Inspectie SZW

Op 1 januari 2012 ging de Inspectie SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van start. In de inspectie zijn de organisaties en de activiteiten van de Arbeidsinspectie (AI), de Inspectie Werk en Inkomen en de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) samengevoegd. Door samen te werken, kunnen ze risico’s preciezer in kaart brengen en kunnen ze fraude en andere misstanden beter bestrijden.

De inspectie draagt bij aan het bereiken van de doelen van SZW: een veilige, gezonde en eerlijke arbeid, een goed functionerende arbeidsmarkt, een rechtvaardige inkomensverdeling en een goed functionerend stelsel van werk en inkomen.

Directie Opsporing
De Directie Opsporing van de Inspectie SZW houdt zich bezig met de strafrechtelijke handhaving van de wet- en regelgeving op het gebied van werk en inkomen. Voorheen was dit de taak van de SIOD. Bestrijding van uitbuiting van personen via arbeid of diensten is een speerpunt van de Directie Opsporing. 

Directie Arbeidsmarktfraude
De Directie Arbeidsmarktfraude (voorheen de AI) zorgt voor onder andere de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), de Arbeidstijdenwet en de Wet Arbeid Vreemdelingen (Wav) en de Wet Minimumloon. De Directie Arbeidsmarktfraude kan (naar aanleiding van klachten of ongevallen) controleren op werkplekken om te beoordelen of de regels worden nageleefd. De directie en de Vreemdelingenpolitie controleren vaak in samengestelde teams de branches waar de meeste misstanden voorkomen

Belastingdienst

De Belastingdienst werkt in de RIEC's samen met andere partners aan de bestrijding van georganiseerde criminaliteit. Ook voert de dienst regelmatig controles uit in de prostitutiesector. 

Als de Belastingdienst fiscale fraude vermoedt, wordt dit voorgelegd aan de FIOD (de opsporingsinstantie van de Belastingdienst). De FIOD kan vervolgens, in overleg met het OM, een strafrechtelijk opsporingsonderzoek starten.

Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst

De Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) heeft van de gemeenten de wettelijke taak gekregen om de gezondheid van burgers te bevorderen en burgers te beschermen tegen ziekten en calamiteiten.

GGD'en organiseren bijvoorbeeld preventie- en voorlichtingsactiviteiten over loverboys en monitoren de gezondheidssituatie van kwetsbare groepen. In veel seksinrichtingen vinden periodieke controles plaats naar seksueel overdraagbare aandoeningen. Deze taak is in bijna alle gevallen in handen van de GGD. Daarnaast kan de GGD worden betrokken bij het opzetten en uitvoeren van uitstapprogramma’s voor prostituees.

Vreemdelingenpolitie

De Vreemdelingenpolitie is ondergebracht bij de regionale politiekorpsen en houdt toezicht op het rechtmatig verblijf van vreemdelingen. De Vreemdelingenpolitie richt zich onder andere op het voorkomen van wantoestanden zoals (arbeids)uitbuiting en is betrokken bij controles op illegaliteit, bijvoorbeeld in risicosectoren voor mensenhandel zoals de horeca en de land- en tuinbouw.

Koninklijke Marechaussee

De Koninklijke Marechaussee is een politieorganisatie met civiele en militaire taken. De organisatie levert een bijdrage aan de bestrijding van mensenhandel door deelname aan de Taskforce Aanpak Mensenhandel en het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM). De Marechaussee signaleert vaak vormen van mensenhandel tijdens grenstoezicht en het mobiel toezicht veiligheid. Deze signalen worden waar mogelijk meteen opgevolgd (de personen worden aangehouden) en altijd gedeeld met de partners van het EMM voor verdere analyse.

Een met de grensbewaking verbonden taak van de Marechaussee is de bestrijding van mensensmokkel en het tegengaan van fraude met reis- en identiteitsdocumenten. Doordat mensenhandel in veel gevallen raakvlakken heeft (en vaak verweven is) met mensensmokkel en identiteitsfraude, sluit de bestrijding van mensenhandel aan bij de expertise en werkzaamheden van de Koninklijke Marechaussee. Binnen het barrièremodel speelt de Koninklijke Marechaussee voornamelijk een rol bij de barrières 'entree' en 'identiteit'.

Reclassering Nederland

Reclassering Nederland is een onafhankelijke organisatie die werkt aan een veiliger samenleving. Wanneer een verdachte van mensenhandel wordt aangehouden en bij de rechter moet voorkomen, kan een officier van justitie Reclassering Nederland om een adviesrapport vragen. In het kader van schorsingstoezicht houdt de organisatie, indien van toepassing, toezicht op de verdachte tot aan de rechtszitting.

Als een rechter in het vonnis bijzondere voorwaarden opneemt (zoals een contact- of gebiedsverbod), controleert een toezichthouder van Reclassering Nederland deze. Eventueel met behulp van elektronische controlemiddelen. Reclassering Nederland grijpt in als het nodig is. Wanneer een dader zich niet aan de afspraken, geboden of verboden houdt, dreigt de cel. 

Om slachtoffers te voorkomen werkt de organisatie bij de aanpak van loverboyproblematiek samen met justitie, politie, gemeenten en zorginstanties, zodat vroeg kan worden ingegrepen. Een voorbeeld van deze samenwerking is Helse Liefde. Toezichthouders pakken de signalen van ketenpartners uit het veiligheidshuis op, spreken daders aan op hun gedrag en verbinden daar consequenties aan.  

Links