Mensenhandel

Definitie
Aard en omvang
Rijksoverheid
Ketenaanpak
Proeftuinen
Barrièremodel
Praktijkvoorbeelden
Rol CCV
Meer informatie
Links

Definitie

De Nationaal Rapporteur Mensenhandel (NRM) verstaat onder mensenhandel: het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang (in brede zin) en met het doel die persoon uit te buiten. De (beoogde) uitbuiting is de kern van mensenhandel. Uitbuiting kan zich in de prostitutie afspelen, maar ook in andere economische sectoren zoals de horeca en de agrarische sector. Het gaat dan om zulke slechte arbeidsvoorwaarden en omstandigheden, dat mensenrechten in het geding zijn. Uitbuiting kan ook plaatsvinden in de vorm van gedwongen bedelarij. Mensenhandel is ook het met dwang werven, vervoeren etc. van een ander met als doel organen uit het lichaam van die ander te verwijderen.

Het delict mensenhandel is omschreven in artikel 273f Wetboek van Strafrecht. Meer informatie over wetgeving.

Mensenhandel en mensensmokkel kunnen dichtbij elkaar liggen. Smokkel heeft betrekking op illegale toegang en illegaal verblijf, ook gaat er altijd een grensoverschrijding aan vooraf. Dit hoeft bij mensenhandel niet het geval te zijn.

Aard en omvang

Het Coördinatiecentrum Mensenhandel (CoMensha) is het landelijk meldpunt voor de registratie van volwassen slachtoffers van mensenhandel. Informatie over omvang wordt gemeld aan de NRM.

Het aantal (mogelijke) slachtoffers van mensenhandel - dat in 2011 is geregistreerd bij CoMensha - is in een jaar tijd met 23 procent gestegen van 993 naar 1.222. Ook is er een stijging van het aantal cliënten dat een opvangplek nodig had. In 2011 heeft CoMensha voor 280 mensen een plek gezocht, dat zijn er 54 meer dan in 2010. Dit is een stijging van 24 procent.

Uit de zevende rapportage van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel (2009) blijkt dat Nederland sinds 2004 het meest voorkomende herkomstland van slachtoffers van mensenhandel is. De meeste slachtoffers vallen in de leeftijdscategorie van 18 tot en met 23 jaar. Zowel in 2007 als in 2008 is van een aanzienlijk deel van de slachtoffers van mensenhandel niet bekend in welke sectoren ze zijn uitgebuit. Uit het deel dat wel bekend is, blijkt dat in 2007 bijna de helft van alle geregistreerde slachtoffers en in 2008 ruim de helft is uitgebuit in de seksindustrie.

Slachtoffers doen vaak geen aangifte uit schaamte, angst of afhankelijkheid van hun pooier. Exploitanten hoeven geen weet te hebben van de dwang die pooiers kunnen uitoefenen.

Rijksoverheid

Het kabinet heeft de aanpak van mensenhandel benoemd tot één van haar prioriteiten. Mensenhandel is een groot probleem dat de overheid tegengaat door intensieve opsporing en een harde aanpak van de daders. Om mensenhandel daadkrachtig te bestrijden is in 2008 de Taskforce Aanpak Mensenhandel opgericht. Nederlandse organisaties die zich bezighouden met de opsporing van mensenhandel zijn sinds 2005 verenigd in het Expertisecentrum Mensenhandel en mensensmokkel.

Om misstanden in de prostitutiebranche tegen te gaan, is het Wetsvoorstel Regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche ingediend. Meer informatie over deze wet is beschikbaar in het CCV-dossier prostitutiebeleid.

De aanpak van mensenhandel is onderdeel van het Programma Versterking Aanpak Georganiseerde Misdaad en Bestuurlijke aanpak Georganiseerde misdaad. Een modelconvenant, het zogeheten Bestuurlijk akkoord geïntegreerde decentrale aanpak van de georganiseerde misdaad, geeft spelregels voor de informatie-uitwisseling.

Nederlands parlementariërs kunnen een Engelstalige folder (2011) gebruiken om collega's in andere landen te informeren over het Nederlandse mensenhandelbeleid.

Ketenaanpak

Een effectieve aanpak van mensenhandel staat of valt met een goede samenwerking tussen de ketenpartners. Bij de aanpak zijn veel veiligheidspartners betrokken. Een geïntegreerde of programmatische aanpak waarbij informatie-uitwisseling en samenwerking centraal staat is dan ook essentieel. Samenwerkingsverbanden zoals de RIEC’s leveren een belangrijke (regionale) bijdrage aan deze aanpak. Meer informatie over de ketenpartners.

Proeftuinen

Proeftuinen mensenhandel en mensensmokkel zijn innovatieve samenwerkingsverbanden. Ketenpartners als Belastingdienst en Kamer van Koophandel worden in een eerder stadium betrokken bij de aanpak. Ook gebruiken politie en OM vernieuwende opsporingsmethoden. Wat in de ene proeftuin is geleerd, wordt ook elders ingezet.

De proeftuinen werken op basis van drie uitgangspunten:

programmatische aanpak: (bestuurlijke) partners worden eerder bij een onderzoek betrokken en bepalen samen welk instrumentarium het meest effect sorteert;
het barrièremodel: brengt in kaart welke barrières door de overheid en ketenpartners kunnen of moeten worden opgeworpen;
bestuurlijke rapportage: de informatie uit de rapportage wordt gebruikt voor inzet van bestuurlijke instrumenten, zoals het intrekken van vergunningen.

Barrièremodel

Het barrièremodel brengt in kaart welke barrières overheid en ketenpartners kunnen opwerpen. Barrières zijn manieren om te voorkomen dat criminele organisaties of personen misbruik maken van legale structuren (vergunningen, identiteitspapieren etc. ). De overheid moet er voor waken deze vermenging tussen onder- en bovenwereld te faciliteren. Niet alle partijen komen tegelijkertijd in actie, partners worden gericht betrokken bij de samenwerking.

Gewerkt wordt met de volgende barrières:

entree en identiteit (onrechtmatig toegang verschaffen tot Nederland en identiteitsfraude);
huisvesting (huisjesmelkers of andere facilitatoren);
arbeid (onder andere werkvergunning en inschrijving bij de Kamer van Koophandel);
financiële stromen (onder andere witwassen).

Schema barrièremodel mensenhandel

Praktijkvoorbeelden

Het OM Alkmaar, regiopolitie Noord-Holland Noord en de gemeente Alkmaar werken samen in een proeftuin mensenhandel en mensensmokkel. Het doel is te komen tot een bredere ketenaanpak waarin strafrechtelijke, preventieve en bestuurlijke handhaving integraal wordt ingezet. In de regio Amsterdam kunnen slachtoffers van mensenhandel of loverboys het Amsterdams Coördinatiepunt Mensenhandel inschakelen voor hulp, informatie en advies. De politie Noord-Holland heeft een mailbox geopend voor tips en meldingen over mensenhandel. Het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum Rotterdam-Rijnmond (RIEC) heeft een uitvoeringsmap mensenhandel samengesteld met praktische documenten die gebruikt kunnen worden bij de uitvoering van het gemeentelijk beleid.

Om illegale prostitutie in hotels aan te pakken, hebben de Koninklijke Horeca Nederland, enkele grote hotelketens, het Korps landelijke politiediensten en het Openbaar Ministerie een 'Handreiking aanpak mensenhandel en illegale prostitutie in hotels' opgesteld.

In de media is regelmatig aandacht voor mensenhandel en arbeidsuitbuiting. EenVandaag maakte een uitzending over Moderne slavernij in Nederland (april 2010) en RTV Noord zond een reportage uit over de aanpak van mensenhandel in Groningen (juni 2010). In dagblad De Pers verscheen in september 2010 een artikel over de Groningse aanpak.

Samenwerkende partijen tegen mensenhandel in de regio Rotterdam-Rijnmond hebben de website stopmensenhandel.nu gemaakt. De site is vooral een platform voor de diverse organisaties die zich bezighouden met de bestrijding van mensenhandel.

Praktijkvoorbeelden zijn ook beschikbaar via het documentenoverzicht aan de linkerzijde van deze pagina.

Rol CCV

Het CCV licht gemeenten en ketenpartners voor over het bestaan en herkennen van mensenhandel (in brede zin) en maakt bewust van de (bestuurlijke) mogelijkheden om mensenhandel te bestrijden.

De informatievoorziening in dit webdossier wordt stapsgewijs uitgebreid met onder meer het onderwerp arbeidsuitbuiting. Naast handreikingen aan het bestuur, zullen initiatieven en praktijkvoorbeelden van gemeenten (in samenwerking met partners) worden opgenomen.

In 2011 organiseert het CCV in samenwerking met de Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s) regionale bewustwordingsbijeenkomsten voor gemeenten.

Overige activiteiten van het CCV omtrent aanpak mensenhandel:

het opbouwen en onderhouden van expertise;
landelijk netwerk opbouwen en beheren;
contact onderhouden met het veld (weten wat er speelt);
partijen verbinden (verwijsfunctie en het organiseren van expertisemeetings);
advisering op maat.

De maandelijkse nieuwsbrief Bestuurlijke aanpak biedt gemeenten en ketenpartners een podium om nieuwsfeiten en overige relevante informatie te delen.

Meer informatie

Voor vragen en / of opmerkingen kunt u contact opnemen met Marike van Deventer op (030) 751 6765.